porady na każdy temat
Facebook Twitter Google Plus NK Newsletter Konkursy Gry online
Czy skażona SÓL PRZEMYSŁOWA jest szkodliwa dla ludzi? Co zawiera sól przemysłowa? W związku z wybuchem w Polsce tzw. afery solnej Polacy ...
Węch jest uznawany za najstarszy z naszych zmysłów

ZMYSŁ WĘCHU. Jak i dlaczego rozróżniamy zapachy?

Wbrew powszechnemu przekonaniu węch odgrywa ogromną rolę w naszym życiu. Wystarczy zatkać nos i wypić filiżankę dobrej kawy, by się przekonać ilu miłych wrażeń możemy być pozbawieni, gdy utracimy węch. Zapachy pełnią istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu naszego organizmu.

Zapachy są najstarszą formą komunikowania się żywych organizmów, a ośrodek mózgowy odpowiedzialny za rozpoznawanie zapachów należy do najstarszych części mózgu. U człowieka narząd węchu znajduje się w górnej części jamy nosowej. Tworzy go nabłonek węchowy, zawierający komórki receptorowe, których u dorosłego człowieka jest około 5 milionów (u psa około 200 milionów). Każda komórka węchowa ma wydłużony kształt i jest z obu stron zakończona dwiema wypustkami. Jedna z nich jest skierowana do jamy nosowej, gdzie rozszerza się na swoim zakończeniu tworząc kolbę węchową. Z każdej kolby wychodzi kilka nici (włosków) węchowych, w których znajdują się wyspecjalizowane w rozpoznawaniu substancji chemicznych białka. Druga wypustka komórki węchowej podąża bezpośrednio do mózgu, a mówiąc bardziej precyzyjnie do opuszki węchowej, należącej pod względem anatomicznym, do obwodowych struktur węchomózgowia.

Jak powstaje zapach

Powietrze zawierające cząsteczki rozmaitych substancji chemicznych wciągane jest do nosa. W dolnej i środkowej części jamy nosowej powietrze zostaje ogrzane, co uaktywnia znajdujące się w nim cząsteczki chemiczne, czyli cząsteczki zapachu. Następnie ciepłe powietrze trafia do górnej części jamy nosowej, która jest wysłana, jakby wyłożona, nabłonkiem węchowym. W nim właśnie znajdują się nici (włoski) węchowe, które wyrastają bezpośrednio z zakończeń komórek nerwowych. Za właściwe receptory węchu uznaje się białka, znajdujące się we włoskach komórek węchowych. We włoskach każdej komórki jest jeden rodzaj białka, a każde z nich reaguje tylko na jedną substancję zapachową. Człowiek posiada w swoim narządzie węchu około 1000 takich białek, a więc może rozróżniać około tysiąca zapachów. Znajdujące się we wdychanym powietrzu zapachy rozpuszczają się w śluzie wydzielanym przez komórki śluzówki nabłonka wyściełającego nos. W takiej formie docierają one do nici (włosków), gdzie są wychwytywane przez odpowiednie białka receptorowe. Po przechwyceniu substancji zapachowej białko zmienia swoją strukturę. To pierwszy impuls do rozpoczęcia wielu reakcji biochemicznych w komórce nerwowej. Rezultatem tych reakcji jest sygnał przekazywany przez komórkę do opuszki węchowej. Stąd sygnał trafia do nerwu węchowego. Tak dociera do kilku fragmentów mózgu, które są odpowiedzialne za rozpoznawanie zapachów i za emocjonalną reakcje na nie.

Lepszy niż oko

Bodźce zapachowe docierają do naszego mózgu szybciej i bardziej bezpośrednio, niż sygnały pochodzące z innych narządów zmysłu. Ponieważ niosą ze sobą określone, ważne biologicznie informacje, organizm błyskawicznie na nie reaguje. Często bez udziału naszej świadomości. Gdy podczas posiłku nos doniesie mózgowi, że pokarm jest nieświeży, to żołądek otrzyma polecenie wyrzucenia trującej zawartości. W takiej sytuacji najczęściej odstawiamy talerz i nie kończymy posiłku. Bywa jednak, że reakcja żołądka jest o wiele silniejsza i nie możemy nad nią zapanować. Pojawiaja się wtedy torsje. Nasilenie reakcji jest uzależnione od zapachu. Węch, a właściwie docierający do mózgu rodzaj białka, może sterować wydzielaniem śliny, enzymów trawiennych, powodować głód lub utratę apetytu. Ale następstwa działania tego zmysłu bywają także poważniejsze. Może on decydować o podwyższeniu ciśnienia krwi, szybkości tętna i oddechu lub wpływać na wydzielanie potu. Zapachy wpływają również na fizjologię – pobudzają lub hamują pracę poszczególnych gruczołów lub stymulują ukrwienie narządów wewnętrznych. Możemy to odczuwać jako odprężenie, senność, pobudzenie, niepokój, podniecenie seksualne lub wstręt. W rzeczywistości uświadamiamy sobie tylko niewielką część nieustannie docierających do nas zapachów. Niektórych, choć wpływają na nasze reakcje nigdy nie poznamy.

Gdy nos zawodzi

Odczuwanie i różnicowanie zapachów jest wrodzoną zdolnością ludzkiego organizmu. Węch zaczyna funkcjonować już w życiu płodowym, a zaraz po urodzeniu zapach piersi matki pomaga nawet śpiącemu noworodkowi odszukać jej sutek. Utrata węchu (tzw. anosmia) nie jest groźna dla człowieka, ale też nie pozostaje bez wpływu na jego ogólny stan zdrowia. Może dotyczyć obu lub jednej strony nosa, być zaburzeniem przejściowym lub trwałym. Osoby cierpiące na anosmię twierdzą zwykle, że utraciły smak, a nie powonienie. Dzieje się tak, ponieważ wiele z tego, co odbieramy jako wrażenie smakowe, w rzeczywistości jest odczuwaniem zapachu pokarmu. Bez węchu język może rozpoznać tylko cztery podstawowe smaki: słodki, gorzki, kwaśny i słony. Całkowita utrata węchu może prowadzić do zaburzeń łaknienia, problemów z życiem seksualnym, utraty energii życiowej, bezsenności i depresji, a w skrajnych przypadkach nawet do samobójstwa. Dlatego, gdy nie czujemy zapachów powinniśmy odwiedzić lekarza. Ponieważ wraz z węchem tracimy jeden z naturalnych, biologicznych systemów wczesnego ostrzegania. Nie potrafimy odróżnić, np. świeżej żywności od zepsutej, nie czujemy dymu, ani trujących spalin czy oparów i nic nie mobilizuje nas do obrony czy ucieczki.

Dlaczego tracimy węch?

Jedną z przyczyn jest starzenie się naszego organizmu. Z wiekiem stopniowo zanikają włókna węchowe. Dlatego starsi ludzie często mówią, że jedzenie nie ma zapachu. Kolejnym powodem mogą być częste nieżyty nosa. Doświadczył tego prawie każdy z nas podczas silnego przeziębienia, alergii. Zatkanie nosa gęstym śluzem i stan zapalny nabłonka węchowego sprawiają, żę nie czujemy ani zapachów ani smaków. Najgroźniejsze są jednak urazy głowy, bo podczas silnego stłuczenia dochodzi do nieodwracalnego rozerwania opuszki węchowej lub przemieszczenia lub złamania blaszki sitowej, przez która przechodzą nici węchowe. Przy silnym urazie głowy może dojść do „skoszenia” nici węchowych i trwałej utraty węchu.

Objawy choroby

Zakończone niedawno badania naukowe dowodzą, że utrata węchu może być pierwszym sygnałem rozwijającej się choroby Parkinsona lub schizofrenii. Osoby cierpiące na schizofrenię bardzo często mają omamy węchowe. Nasilają się one wraz z postępem choroby podstawowej. Ta prawidłowość skłoniła badaczy do przeanalizowania procesów zachodzących w mózgu.

W przypadku choroby Parkinsona sprawa wygląda dość prosto. Jest to schorzenie zwyrodnieniowe określonych struktur mózgu, które wydzielają dopaminę. Ta natomiast ma podstawowe znaczenie w sprawnym przekazywaniu pobudzenia nerwowego z receptorów węchu do ośrodków w korze mózgowej. A zatem, twierdzą lekarze, upośledzenie zdolności rozpoznawania zapachów może być w tym przypadku naturalne. Nie można tej zasady odnieść do chorych na schizofrenię, bo nie są dokładnie poznane jej przyczyny. Ale skoro coraz bardziej popularna staje się tzw. dopaminowa teoria powstawania schizofrenii – być może niedobór dopaminy może prowokować rozwój choroby. Obiecujące wyniki badań zachęciły uczonych do dalszej pracy. Być może już niedługo dowiemy się więcej.

MATERIAŁY CZYTELNIKÓW
Zobacz koniecznie
BRZYDKI ZAPACH Z UST - o czym świadczy, jak sobie radzić z nieprzyjemnym zapachem z ust?

Jeśli twoi rozmówcy odsuwają się nieco, gdy coś do nich mówisz, powinieneś odebrać sygnał, że nieprzyjemnie pachnie ci z ust. Często nie zdajemy sobie z tego sprawy, ponieważ ludzki nos po kilku...

Aktualizacja: 12.09.2012 19:19
Autor: Anna Jarosz
None
Pytania i
Odpowiedzi
STREFA
UŻYTKOWNIKÓW
  • ZAPYTAJ
Newsletter
nie daj sie zagiąć. czytaj nas regularnie.
KTO JEST KIM?
Kim jest Marek Bukowski, zdobywca Telekamery 2013 dla najlepszego aktora?
Kim jest Marek Bukowski, zdobywca Telekamery 2013 dla najlepszego aktora?

Marek Bukowski, który w latach 90-tych był gwiazdą polskiego kina ...

BAZA PORAD

Artykuły w mowimyjak.pl mają charakter edukacyjny. Redakcja mowimyjak.pl dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.

Choroby i profilaktyka - najlepsze porady, najnowsze newsy i zdjęcia oraz materiały wideo. Profilaktyka chorób cywilizacyjnych. Ile osób w naszym kraju cierpi na schorzenia układu krążenia? Profilaktyka wczesna, utrwalanie prawidłowych wzorców zdrowego stylu życia. Profilaktyka pierwotna, zapobieganie chorobom poprzez kontrolowanie. Choroby i profilaktyka układu krążenia. Choroby i profilaktyka układu oddechowego. Choroby i profilaktyka układu rozrodczego. Profilaktyka zdrowie. Choroby układu krążenia. Porady na każdy temat
Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody MURATOR S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody MURATOR S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.