porady na każdy temat
Facebook Twitter Google Plus NK Newsletter Konkursy Gry online
WIOSNA ALERGIKA. Jakie PYŁKI ROŚLIN UCZULAJĄ wiosną?
WIOSNA ALERGIKA. Jakie PYŁKI ROŚLIN UCZULAJĄ wiosną? Maj i czerwiec to miesiące idealne nie tylko dla ludzi ...
Zegarmistrz światła

Jak działa ZEGAR BIOLOGICZNY CZŁOWIEKA? Życie w rytmie nocy i dni

Rytm życia ludzi i zwierząt potocznie nazywa się zegarem biologicznym. Badania naukowe dowiodły, że to określenie nie jest ani trochę na wyrost, a każdy z nas naprawdę ma wmontowany zegar!

Określenia „zegar biologiczny” używa się albo w odniesieniu do dobowego cyklu ludzi i zwierząt, czyli cyklu czuwanie–sen, albo ogólnie – do procesów starzenia organizmu. Tykanie zegara wyznacza wówczas dzieciństwo, młodość, wiek dojrzały i starość. Jednak rozumiane w ten sposób zegary biologiczne nie mają ze sobą nic wspólnego. Zegar dobowy i „zegar życiowy” to dwie oddzielne sprawy, za które odpowiadają różne geny, wydające rozkazy komórkom naszego ciała. Te rozkazy dotyczą na przykład tego jakie białko lub inną substancję ma wytworzyć dana komórka. Właśnie od działania tych substancji zależy funkcjonowanie poszczególnych rodzajów komórek.

W wypadku substancji związanych z zegarem biologicznym, zależy od nich czy jesteśmy senni czy nie i czy jesteśmy młodzi, czy może już starzy. Geny regulujące cykl czuwania i snu mieszczą się u ludzi i innych ssaków w komórkach znajdujących się w części mózgu zwanej podwzgórzem. Geny decydujące o starzeniu człowieka są obecne we wszystkich komórkach ciała.
Jednym i drugim zegarem biologicznym można manipulować, ponieważ można już manipulować genami. Już w 1998 roku, a więc ponad 20 lat temu, udało się przedłużyć życie ludzkich komórek przy pomocy inżynierii genetycznej. Także manipulując genami regulującymi cykle dobowe można sprawić, że człowiekowi nie będzie się chciało spać, a mówiąc dokładniej, nie będzie mógł zasnąć.

Na jakiej zasadzie działa dobowy zegar biologiczny?

Na zasadzie reakcji chemicznych zachodzących pod wpływem światła. Światło dociera przez siatkówkę oka do genów decydujących o tym, czy jesteśmy senni, czy nie. Na skutek działania światła geny powodują, że w gruczole zwanym szyszynką hamowane jest wytwarzanie melatoniny zwanej hormonem snu. Im koniec dnia jest bliższy, tym światła jest mniej, a zatem ilość wytwarzanej melatoniny jest coraz większa. W miarę wzrostu jej stężenia we krwi, obniża się temperatura ciała oraz maleje ciśnienie krwi, a wtedy stajemy się senni. Jednak pomimo faktu, że ten mechanizm pobudzany jest przez niedobór światła, szyszynka i tak wytwarza melatoninę, ponieważ jej mechanizm jest do pewnego stopnia rozpędzony niezmiennymi cyklami dnia i nocy.

Czy można oszukać zegar biologiczny?

Czy można zatem oszukać zegar biologiczny sztucznie dozując mu światło? Można, ale na krótko. Nasz zegar, choć tak wrażliwy na światło i szwankujący pod wpływem jego nadmiaru lub braku, jest po prostu wrodzony. Na dłuższą metę nie możemy go sami nakręcać, bo jest już raz na zawsze nakręcony przez nasze DNA. Działanie światłem podczas nocy rzeczywiście spowoduje przesunięcie rytmu naszego życia, więc na pewien czas faktycznie przestaniemy być senni. Na przykład na nocnej imprezie zwykle nie zasypiamy, a nawet jeśli, to nie od razu. Po pewnym czasie senność jednak przyjdzie, mimo, że w oczy, czyli na światłoczułą siatkówkę zaświeci nam naturalne światło dnia i teoretycznie melatonina powinna przestać być wytwarzana. Ale nie przestanie, ponieważ funkcjonowanie zegara biologicznego nie zależy od 24–godzinnego cyklu światła i ciemności. Ten cykl wprawdzie trwa około doby nie przypadkiem, ale dlatego, że nasze decydujące o senności geny wykształciły się ewolucyjnie na Ziemi, gdzie funkcjonuje około 24–godzinny cykl wschodów i zachodów Słońca. Geny funkcjonują jednak niezależnie od tego, czy ludzki organizm umieścimy w świetle, ciemności, czy nawet poza Ziemią. I tak mniej więcej co 24 godziny człowiek będzie chciał zasnąć i spać 8–10 godzin.

Dlaczego zatem astronauci przebywający na stacjach kosmicznych cierpią na zaburzenia snu? Na funkcjonowanie ich organizmów ma wpływ nie tylko brak światła lub jego nadmiar, ale dużo innych czynników. Jednym z nich jest (znacznie wolniejsza w kosmosie) przemiana materii. Po pewnym czasie, kiedy minie szok oderwania od Ziemi, doznany przez cały organizm, nie tylko przez podwzgórze mózgu z genami zegara biologicznego, astronauci będą znowu senni co 24 godziny. Mimo, że okrążając Ziemię kilkanaście razy na dobę, będą w ciągu doby świadkami kilkunastu zachodów i wschodów Słońca. Piloci samolotów latający w dalekie trasy radzą sobie ze swoim cyklem dobowym całkiem dobrze. Gdyby latali na ciągle tych samych bardzo dalekich trasach, nie korzystając z pomocy zmienników, to rzeczywiście, po dłuższym czasie mogliby czuć się senni w ciągu dnia, a rześcy nocą. Jednak odbyta raz na tydzień podróż ścigająca Słońce (wówczas noc nie zapada), lub podróż uciekająca przed Słońcem (noc trwa wówczas dłużej niż pół doby), nie czyni w organizmie rewolucji. Po drzemce wszystko wraca więc do normy.

Jak w zegarku

Geny decydujące o senności można z zewnątrz pobudzać, likwidując światło w dzień, i lekko powstrzymywać, działając światłem w nocy. Podobnie możemy je oszukać śpiąc w ciągu dnia i pozostając aktywnym długo po zmroku. W pierwszym przypadku geny rzeczywiście będą pracowały w nadgodzinach, ale szybko wrócą do swojego normalnego trybu. Organizm będzie jednak zmęczony wytwarzaniem hormonów bez pobudzania ze strony ciemności jak i sztucznym powstrzymywaniem wytwarzania hormonów przez nadmiar światła. Na przykład polarnicy wędrujący podczas dnia polarnego starają się kłaść spać co 24 godziny i spać 8–10 godzin. Na początku organizm reaguje normalnie, czyli jest senny właśnie w takim rytmie. Po kilku dniach pojawiają się kłopoty z bezsennością, spowodowane hamowaniem wytwarzania melatoniny przez światło.
Zegar biologiczny dotyczący rytmu dobowego reguluje nie tylko senność, ale i stężenie hormonów i innych substancji wytwarzanych przez organizm. Na przykład stężenie hormonu wzrostu największe jest o godz. 2.00, poziomu hemoglobiny we krwi jest najwyższy w południe, poziom kortyzolu – zwanego hormonem stresu zwiększa się koło 6.00. Zegar biologiczny decyduje nawet o wrażliwości na ból, która jest najmniejsza o 21.00. Jak widać, nasze organizmy rzeczywiście działają jak w zegarku. Badania naukowe wykazały, że osoby śpiące za mało lub za dużo, mają po posiłkach zbyt wysoki poziom glukozy we krwi. Stwierdzono także, że nie dosypiające dzieci po pewnym czasie stają się nadmiernie pobudzone i zupełnie niezdolne do koncentracji.

Zmiana czasu - jak na nas wpływa?

Zmiana czasu, wprowadzana co kilka miesięcy, ma bardzo znikomy i krótkotrwały wpływ na dobowy zegar biologiczny. Dyskomfort odczuwają tylko osoby, które zawsze kładą się spać i wstają o określonych godzinach. Przez parę dni po zmianie czasu może im być ciężko zasnąć wieczorem, a rano mogą mieć trudności z przebudzeniem. Ale przesunięcie czasu spoczynku o godzinę to stanowczo zbyt mała zmiana, aby organizm zareagował na nią dramatycznie.

MATERIAŁY CZYTELNIKÓW
Aktualizacja: 13.04.2012 08:47
Autor: Ewa Jablonska
None
Pytania i
Odpowiedzi
STREFA
UŻYTKOWNIKÓW
  • ZAPYTAJ
Newsletter
nie daj sie zagiąć. czytaj nas regularnie.
KTO JEST KIM?
Kim jest Peter Rodger, znany reżyser, którego syn zabił sześć osób?
Kim jest Peter Rodger, znany reżyser, którego syn zabił sześć osób?

Peter Rodger jest znanym hollywodzkim reżyserem. Jednak teraz głośno jest ...

BAZA PORAD

Artykuły w mowimyjak.pl mają charakter edukacyjny. Redakcja mowimyjak.pl dokłada wszelkich starań, aby informacje w nim zawarte były poprawne merytorycznie jednakże decyzja dotycząca leczenia należy do lekarza. Redakcja i wydawca serwisu nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.

Choroby i profilaktyka - najlepsze porady, najnowsze newsy i zdjęcia oraz materiały wideo. Profilaktyka chorób cywilizacyjnych. Ile osób w naszym kraju cierpi na schorzenia układu krążenia? Profilaktyka wczesna, utrwalanie prawidłowych wzorców zdrowego stylu życia. Profilaktyka pierwotna, zapobieganie chorobom poprzez kontrolowanie. Choroby i profilaktyka układu krążenia. Choroby i profilaktyka układu oddechowego. Choroby i profilaktyka układu rozrodczego. Profilaktyka zdrowie. Choroby układu krążenia. Porady na każdy temat
Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody MURATOR S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody MURATOR S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.