Zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, „rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie”. Obowiązek ten istnieje do czasu uzyskania przez dziecko samodzielności finansowej (maks. do 26. roku życia).  

Jakie roszczenia finansowe wobec ojca dziecka może mieć niezamężna matka?

Matce dziecka należą się od ojca dziecka następujące świadczenia:

• zwrot części kosztów okołoporodowych; ojciec dziecka ma obowiązek poniesienia części wydatków związanych z ciążą, porodem i trzymiesięcznym utrzymaniem matki dziecka w okresie okołoporodowym (jeżeli w nich nie partycypował).
• alimenty na rzecz dziecka. Jeżeli ojciec uchyla się od ponoszenia tych kosztów lub płaci zbyt mało, matka dziecka powinna wystąpić do sądu z pozwem o alimenty. A ponieważ procesy są długie, do pozwu warto dołączyć wniosek o zabezpieczenie alimentów na czas trwania procesu. Takie zabezpieczenie (wydawane przez sąd po uprawdopodobnieniu dochodzonego roszczenia) zobowiązuje ojca do wpłacania przez czas trwania procesu ustalonej przez sąd kwoty matce dziecka do 10. dnia każdego miesiąca.

Koszty okołoporodowe

Matka, aby udowodnić, jakie koszty poniosła, powinna przedstawić w sądzie imienne rachunki lub faktury na: ubrania ciążowe, płatne badania wykonywane w czasie ciąży, szkołę rodzenia, leki, kosmetyki, posiłki (jeśli była na specjalnej diecie), poród rodzinny, znieczulenie podczas porodu itp. oraz na zakupy związane z wyprawką dla dziecka. Wszystkie rachunki potwierdzające wydatki na dziecko (nawet na ubrania czy podręczniki) powinny być imienne - inne mogą być zakwestionowane. Roszczenia związane z ciążą i porodem przedawniają się po 3 latach od dnia porodu.

Alimenty na dziecko

O wysokości alimentów decydują „usprawiedliwione potrzeby dziecka”, a także zarobkowe i majątkowe możliwości rodziców. Składając pozew, należy wskazać kwotę dochodzonych alimentów. Trzeba obliczyć miesięczny koszt utrzymania dziecka, uwzględniając tzw. koszty roczne, czyli ceny ubrań sezonowych, wakacji, opłat innych niż miesięczne. Koszty roczne trzeba zsumować i podzielić przez 12, do tego dodać stały średni koszt miesięcznego utrzymania dziecka. Od ojca można dochodzić więcej niż połowy otrzymanej kwoty, bo matka świadczy alimenty w formie niematerialnej (opieka, pomoc w odrabianiu lekcji, pranie, gotowanie itp.).

Matka musi przed sądem udowodnić ponoszone na dziecko wydatki, dlatego powinna przedstawić potwierdzające je imienne rachunki, faktury oraz inne dokumenty. Jeżeli np. dziecko jest przewlekle chore, to zaświadczenie od lekarza i faktury potwierdzające wydatki na leczenie; jeżeli dziecko korzysta z dodatkowych zajęć, to zaświadczenia i rachunki, które to potwierdzą itp.

Sytuację zarobkową i majątkową ojca dziecka sąd ocenia na podstawie zaświadczeń o zarobkach, rocznych zeznań o dochodach (PIT) oraz zeznań świadków. Sąd zasądza alimenty od daty wniesienia pozwu, a za okres wcześniejszy – tylko wówczas, gdy nie zostały zaspokojone potrzeby dziecka lub kiedy na pokrycie tych potrzeb matka np. zaciągnęła pożyczkę i zostanie to udowodnione przed sądem.